Penyusuan susu ibu merupakan amalan terbaik dalam pemakanan bayi kerana ia membekalkan nutrien lengkap yang diperlukan untuk pertumbuhan dan perkembangan optimum. Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) dan Tabung Kanak-Kanak Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (UNICEF) mengesyorkan penyusuan susu ibu secara eksklusif selama enam bulan pertama kehidupan bayi dan diteruskan sehingga usia dua tahun bersama makanan pelengkap yang sesuai. Walau bagaimanapun, pencapaian sasaran ini sering menjadi cabaran bagi ibu yang kembali bekerja selepas tamat cuti bersalin. Peningkatan penyertaan wanita dalam sektor pekerjaan telah membawa perubahan kepada peranan dan tanggungjawab mereka dalam keluarga serta masyarakat. Bagi ibu bekerjaya, usaha untuk mengekalkan penyusuan susu ibu memerlukan komitmen yang tinggi serta pengurusan masa yang berkesan. Menurut kajian yang dijalankan pada tahun 2018 oleh Siti Nur Hidayah Mahdizam & Vivien W.C. Yew hanya 41.2 peratus wanita yang bekerja melakukan penyusuan secara eksklusif dalam tempoh lima bulan pertama manakala sebanyak 38.8 peratus wanita bekerja menggabungkan susu ibu dan susu formula. Pendidikan ibu, pekerjaan, status sosio-ekonomi yang baik dan pengalaman menyusukan anak sebelum ini dapat membantu dalam meningkatkan pengetahuan wanita bekerja mengenai penyusuan. Namun kekangan disebabkan bekerja membuatkan ibu terpaksa memilih untuk mengabungkan jenis penyusuan. CABARAN PENYUSUAN SUSU IBU BAGI IBU BEKERJAYA Penyusuan susu ibu memberikan pelbagai manfaat kepada bayi dan ibu. Namun, bagi ibu bekerjaya, mengekalkan penyusuan susu ibu selepas kembali bekerja bukanlah sesuatu yang mudah. Mereka sering berhadapan dengan pelbagai cabaran yang boleh menjejaskan usaha untuk meneruskan penyusuan secara eksklusif atau sehingga tempoh yang disyorkan. 1. Kekangan Masa Tuntutan tugas dan jadual kerja yang padat menyebabkan ibu sukar mendapatkan masa yang mencukupi untuk mengepam atau menyusukan bayi. Ada kalanya mesyuarat, beban kerja yang tinggi, dan waktu kerja yang panjang menghalang ibu daripada mengepam susu mengikut jadual yang diperlukan. 2. Kekurangan Kemudahan Penyusuan di Tempat Kerja Tidak semua tempat kerja menyediakan bilik laktasi yang selesa, bersih dan privasi untuk ibu mengepam susu. Sesetengah ibu terpaksa menggunakan ruang yang tidak sesuai seperti tandas atau bilik stor, yang boleh menjejaskan keselesaan dan kebersihan semasa proses pengepaman. 3. Penyimpanan Susu Perahan yang Terhad Susu ibu yang diperah memerlukan penyimpanan yang betul bagi mengekalkan kualitinya. Kekurangan peti sejuk atau ruang penyimpanan yang sesuai di tempat kerja boleh menjadi halangan kepada ibu untuk meneruskan penyusuan. 4. Kurangnya Sokongan di Tempat Kerja Sikap majikan dan rakan sekerja memainkan peranan penting dalam kejayaan penyusuan susu ibu. Kurangnya kefahaman mengenai keperluan ibu menyusu boleh menyebabkan ibu berasa tertekan atau malu untuk mengambil masa mengepam susu semasa waktu bekerja. 5. Tekanan Fizikal dan Emosi Mengimbangi tanggungjawab sebagai pekerja dan ibu sering menyebabkan keletihan fizikal serta tekanan emosi. Keadaan ini boleh menjejaskan penghasilan susu ibu dan mengurangkan motivasi untuk meneruskan penyusuan. 6. Jarak antara Tempat Kerja dan Bayi Ibu yang bekerja jauh dari rumah atau pusat jagaan anak menghadapi kesukaran untuk menyusukan bayi secara langsung. Mereka bergantung sepenuhnya kepada susu perahan, yang memerlukan perancangan dan pengurusan yang teliti. 7. Kurang Pengetahuan dan Persediaan Sesetengah ibu kurang mendapat maklumat mengenai teknik penyimpanan susu, kaedah mengepam yang betul, dan cara mengurus penyusuan selepas kembali bekerja. Kekurangan pengetahuan ini boleh menimbulkan kebimbangan dan mengurangkan keyakinan diri. Secara kesimpulannya, penyusuan susu ibu merupakan pelaburan penting untuk kesihatan dan kesejahteraan ibu serta bayi. Walaupun ibu bekerjaya berhadapan dengan pelbagai cabaran tetapi dengan perancangan yang baik, pengetahuan yang mencukupi serta sokongan berterusan daripada keluarga, majikan dan rakan sekerja, ibu mampu mengekalkan penyusuan susu ibu walaupun selepas kembali bekerja. Selain itu, penyediaan persekitaran kerja yang mesra penyusuan melalui kemudahan laktasi, waktu rehat yang fleksibel, kumpulan sokongan penyusuan dan dasar organisasi yang menyokong dapat membantu meningkatkan kejayaan penyusuan susu ibu dalam kalangan wanita bekerja. Usaha ini bukan sahaja memberi manfaat kepada perkembangan dan kesihatan bayi, malah turut menyumbang kepada kesejahteraan emosi ibu serta meningkatkan produktiviti dan kepuasan kerja. Oleh itu, semua pihak perlu memainkan peranan masing-masing dalam mewujudkan budaya yang menyokong penyusuan susu ibu. Dengan komitmen dan kerjasama yang berterusan, hasrat untuk meningkatkan kadar penyusuan susu ibu dalam kalangan ibu bekerjaya dapat direalisasikan demi melahirkan generasi yang lebih sihat dan berkualiti pada masa hadapan.

Rujukan: Siti Nur Hidayah Mahdizam., & Vivien W.C. Yew. (2018). Penyusuan Bayi dalam Kalangan Wanita Berkerjaya: Satu Tinjauan. Jurnal Wacana Sarjana. Jilid 2(1) Mac 2018: 1- 10. https://journalarticle.ukm.my/20286/1/90-Article%20Text-136-1-10-20180501.pdf World Health Organization (WHO) & United Nations Children’s Fund (UNICEF). (2025). Protecting, promoting and supporting breastfeeding in facilities providing maternity and newborn services The Baby-friendly Hospital Initiative. Monitoring Manual. https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/b7967990-bca4-4770-a16d-ee25d17549c7/content

Disediakan oleh: NORHAZLINDA LIDAWATI BINTI MD DALI Unit Perkhidmatan Ibu dan Anak Jabatan Pengurusan Kejururawatan Hospital Sultan Abdul Aziz Shah, UPM

Tarikh Input: 22/06/2026 | Kemaskini: 22/06/2026 | ahmadfaiq